ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
530
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
مسجد كمى بالاتر قرار داشت . وى اين فضا را با زمين مسجد هم سطح كرد و به عرض دو رواق مسجد اضافه نمود . سپس در سال 1280 هجرى به وسيلهء شيخ حرم ، محمد حافظ پاشا ، به صورتى كه در عكس صفحهء 504 ملاحظه مىكنيد توسعه داده شد و آن را محل ويژهاى براى نماز بانوان قرار دادند . در مرز مسجد النبى ، از سوى قبله ، پردهاى چوبى قرار داشت كه در اين توسعه ديوارى از سنگ قرمز تراشيدند و به جاى آن قرار دادند و بر روى آن نردهاى از برنج نصب كردند كه اين نردهها به صورت شبكههايى به هم اتصال داشت . بر اين نردهها چهار شكاف كه بىشباهت به درب نبود باز كردند كه درب نخستين در سمت راست محراب سليمانى يا حنفى و دومى در چپ آن و به همين ترتيب در كنار محراب نبوى بود كه در اين توسعه و ترميم در محراب و منبر تغييرى داده نشد . زمين سمت غربى و شمالى و شرقى مسجد كمى بلندتر از قسمت پيشين مسجد بود كه در اين توسعه ، سطح تمامى مسجد يكسان گرديد . همچنين صحن مسجد بلندتر از ديگر قسمتهاى مسجد بود كه باز آن را هم سطح نمودند . به هنگام خاكبردارى آن ، حوضى بزرگ كه به وسيله سنگ و گچ و چوب ساخته شده بود و اطراف آن پلهاى قرار داشت و فوارهاى در ميانهء آن حوض آب را از چشمهء زرقاء بدين محل منتقل مىنمود ، ظاهر گشت كه پيش از اين در اين مورد به هنگام صحبت دربارهء چشمه زرقاء مطالبى بيان شد و فقط در موسم حج در اين حوض آب جمع مىگرديد پس از پايان اين ساختمان ، تمامى سطح زمين مسجد را به وسيله مرمر سنگفرش و نيمهء زيرين از ديوار قبله را نيز به وسيلهء مرمر تزيين نمودند . در زير گنبدها نقاشىهاى زيبايى از نقش گل و رياحين گوناگون و آبهاى جارى كشيدند ، به طورى كه مىتوان گفت در زير هر گنبد باغى در آسمان مسجد قرار گرفته است . نقاشىهايى كه بر گنبدهاى قبله كشيده شده بود بسيار زيباتر از ساير گنبدها به نظر مىرسيد . ستونها را صيقل دادند و آنها را به رنگ سنگ آغشته كردند و بالاى آنها را به